Advance care planning (ACP), ofwel proactieve zorgplanning (PZP), is een proces waarbij de patiënt met zijn behandelend arts zijn wensen, doelen en voorkeuren voor zorg rond het levenseinde bespreekt en vastlegt. Dit proces loopt vooruit op het moment dat een patiënt zelf niet meer in staat is om beslissingen te nemen. Het doel van ACP is dat de zorg van mensen in hun laatste levensfase beter is afgestemd op hun wensen.
ACP-gesprekken kunnen relatief intensief zijn, maar leveren ook veel op. Als de zorgprofessional en/of vrijwilliger op de hoogte is van de wensen van de patiënt komt dit in de eerste plaats de kwaliteit van de zorg rond het levenseinde ten goede. Tevens worden onnodige en onwenselijke opnames hierdoor voorkomen. ACP vermindert angst en depressie bij patiënten en in het verlengde daarvan bij hun naasten.
Op deze pagina staat informatie over ACP/PZP voor professionals en de focus ligt op het plannen van de zorg. Deze pagina is in het voorjaar van 2026 geactualiseerd. Inmiddels gebruiken wij in de regio de term ACP niet meer, maar omdat deze pagina nog veel wordt bezocht laten we deze term er wel op staan voor de zoekmachines.
Er is ook een pagina voor particulieren/patiënten/naasten over proactieve zorgplanning, deze staat op https://transmuralezorg.nl/kennisbank/proactieve-zorgplanning/. Voor deze doelgroep maken we PZP zo breed mogelijk “in gesprek over de toekomst”, waarbij ook vragen over wonen, zingeving en het levensverhaal aan bod komen.
De folder proactieve zorgplanning die naar deze pagina verwijst is te bestellen via info@transmuralezorg.nl . Vermeld daarbij uw adres, via welke organisatie u bent aangesloten bij VTZ en hoeveel folders u wilt ontvangen.
Table of Contents
U voert een gesprek over de laatste levensfase bij patiënten:
Voor veel professionals en vrijwilligers is het onduidelijk of een patiënt zich in de palliatieve fase bevindt. Er heerst nog steeds het idee dat dat om de stervensfase gaat. Daarom is markeren zo moeilijk. Voor het markeren zijn diverse instrumenten beschikbaar. Op de eerste plaats de Surprise Question: de behandelend arts vraagt zich af of het hem zou verbazen als de patiënt binnen het jaar zou overlijden. Verder kan gebruikt worden gemaakt van de SPICT eventueel in combinatie met een selectie uit de praktijkpopulatie met behulp van ICPC-codes.
Surprise question
SPICT
Animatiefilmpje over markering van de palliatieve fase
Er zijn vijf essentiële stappen voor ACP:
Wilsverklaringen: ik wil mijn wensen over zorg en behandeling opschrijven (Thuisarts)
Wilsverklaringen dossier KNMG
NHG E-learning Het behandelwensengesprek
NHG E-learning Levenseinde en euthanasie
Palliaweb: gespreksvoering over het levenseinde
Het gesprek tussen de patiënt en de dokter over de laatste fase van het leven begint vaak te laat. En gaat daardoor niet zelden gepaard met teleurstellingen, onbegrip en het gevoel te laat te zijn om nog wezenlijke besluiten te nemen. Een tijdig gesprek over het naderend overlijden is niet makkelijk, maar wel belangrijk. Het voorkomt misverstanden over de hulpverlening bij het sterven.
E-book: Tijdig praten over het levenseinde – KNMG-handreiking voor artsen
Leidraad voor het proces en het uniform vastleggen van proactieve zorgplanning
Voorlichtingsfilms voor mensen met een migratieachtergrond
De regionale folder proactieve zorgplanning is beschikbaar voor leden van VTZ en aan te vragen via info@transmuralezorg.nl.
Keuzehulp: verken uw wensen voor zorg en behandeling (thuisarts)
Heldere en praktische informatie voor de patiënt (thuisarts)
KNMG Patiëntbrochures Spreek op tijd over uw levenseinde
Filmpje voor op praktijkwebsite: Informatiefilmpje “Praat erover!”
Praktisch boek: Uiteindelijk, keuzes rondom het levenseinde
De inhoud van het overdrachtsformulier wordt door iedereen gebruikt. In het netwerk worden afspraken gemaakt over digitale danwel papieren versies.
Leidraad voor het proces en het uniform vastleggen van proactieve zorgplanning
Maak een verslag van het gesprek met de patiënt over reanimeren en het gezamenlijk genomen besluit en registreer dit in het journaal. Maak een episode ‘ACP-gesprek’ of ‘Levenseindewensen’ aan (code A20) en koppel alle volgende gesprekken en besluiten onder deze episode. Registreer de aanwezigheid van een wilsverklaring in het journaal en eventueel in de memo. Laat de NR-wilsverklaring scannen door de assistente.
De patiënt is zelf verantwoordelijk voor communicatie naar familie en verzorgenden. De huisarts zorgt dat de informatie gedeeld wordt met waarnemers, huisartsenpost, specialisten etc.
Zorg dat er een kopie van de wilsverklaring aanwezig is in het thuiszorgdossier en in het dossier/zorgleefplan van het verpleeghuis.
Advance care planning is belangrijk bij personen met dementie vanwege het verlies van capaciteiten en de mogelijkheden tot communiceren. Hierdoor kunnen/ mogen zij in een later stadium geen keuzes meer voor zichzelf maken. Door middel van advance care planning kunnen zij wel de beslissingen over hun einde van het leven meebepalen. Bovendien zorgt het ervoor dat er in acute situaties al besloten is wat er gedaan kan worden, dit vergemakkelijkt het eigen werk van de huisarts.
Informatie over palliatieve zorg (inclusief PZP) bij dementie
Gesprekswijzer voor proactieve zorgplanning bij dementie