Laatste levensfase

Overgang naar terminale zorg
In de laatste levensfase bestaat palliatieve zorg uit terminale zorg. Deze term wordt gebruikt als de levensverwachting medisch gezien maximaal drie maanden is. De nadruk ligt nu op de kwaliteit van leven en voor u als naaste om de stervende loslaten. Iedereen begrijpt dat dit moeilijk is. Zeker ook voor u. Praten met mensen die vertrouwd zijn, zoals familieleden en vrienden, geeft vaak steun.

Comfortabele zorg
In deze fase wordt geprobeerd om de zorg voor uw naaste zo comfortabel mogelijk te maken. De betrokken zorgverleners overleggen met jullie wat de beste zorg is. Ook is er aandacht voor spirituele wensen en/of levensvragen. Een geestelijk verzorger kan één van jullie of jullie allebei begeleiden. Wensen veranderen vaak gaandeweg; hou ze bespreekbaar.

Gesprekspunten zijn bijvoorbeeld:

Gewenste plaats van zorg en sterven van uw naaste;

Wat voor jullie goed afscheid nemen en uitvoeren van rituelen inhoudt;

Praktische zaken vlak voor en na het overlijden.

In de palliatieve zorg zijn, naast de zorgverleners, opgeleide vrijwilligers beschikbaar. Zij ondersteunen u als mantelzorger. Zij kunnen ook zorgen voor tijdelijke ontlasting door bijvoorbeeld praktische hulp, aandacht of door te waken. Zo heeft u meer tijd voor uw naaste en anderen. Ook geeft het u vaak een beetje rust als even iemand anders een aantal taken van u overneemt.

Stervensfase
De stervensfase omvat de laatste dagen (tot zeven dagen) van het leven.

U kunt merken dat de stervensfase van uw naaste is begonnen door:

Een verminderde behoefte aan eten en drinken;

Een onregelmatige ademhaling;

Steeds meer tijd slapend doorbrengen;

(Bijna) niet meer uit bed komen.

Waken – je hoeft het niet alleen te doen
Voor een naaste die stervende is, kunt u nog veel betekenen. Denk bijvoorbeeld aan aanraken, vasthouden, zacht toespreken of muziek laten horen waar uw naaste van houdt. Waar mogelijk zorgt u samen met familieleden en vrienden dat uw naaste in de laatste dagen van het leven niet alleen is. Soms lijkt het alsof mensen kiezen om te overlijden als ze alleen zijn.

Deze fase van waken duurt soms langer dan verwacht en is vaak best vermoeiend. Naast familie en vrienden zijn er ook vrijwilligers beschikbaar die bij de stervende waken.
Veel instellingen hebben zogenaamde waakmanden waarin producten zitten, zoals een dichtbundel, massageolie, rustige muziek etc. Vraag ernaar.

Zorg na overlijden
Na het overlijden neemt u de tijd voor het afscheid, daarna belt u de huisarts, die de dood officieel vaststelt en de overlijdenspapieren invult. Die papieren zijn nodig voor het aanvragen van een ‘Akte van overlijden’ bij de gemeente; dit heeft u als nabestaande nodig om allerlei zaken te regelen. Vervolgens krijgt uw naaste de laatste zorg van de uitvaartverzorger. Dit gebeurt zoals jullie dat willen en wellicht vooraf besproken hebben. Deze zorg wordt ter plekke verleend of in een uitvaartcentrum. In beide gevallen mag u, als u wilt, deze laatste zorg zelf geven. Dat kan met ondersteuning van een zorgverleners of uitvaartverzorger. Hulpmiddelen, zoals een pacemaker of ICD, verwijdert de uitvaartverzorger.

In het Zorgpad voor de patiënt kunt u meer te weten komen over de fase ‘laatste levensfase’.